प×चदशः पाठःलालनगीतमउदिते सूयेर् ध्रणी विहसति । पक्षी वूफजति कमलं विकसति ।।1।। नदतिमन्िदरे उच्चैढर्क्का । सरितः सलिले सेलति नौका ।।2।। पुष्पे पुष्पे नानारगः । तेषु डयन्ते चित्रापतगः ।।3।। वृक्षे वृक्षे नूतनपत्राम् । विविध्ैवर्णैर्विर्भाति चित्राम् ।।4।। ध्ेनुः प्रातयर्च्छति दुग्ध्म् । शु(ं स्वच्छं मध्ुरं स्िनग्ध्म् ।।5।। गहने विपिने व्याघ्रो गजर्ति । उच्चैस्तत्रा च सिंहः नदर्ति ।।6।। हरिणो{यं खादति नवघासम् । सवर्त्रा च पश्यति सविलासम् ।।7।। उष्ट्रः तुग्ः मन्दं गच्छति । पृष्ठे प्रचुरं भारं निवहति ।।8।। घोटकराजः क्ष्िाप्रं धवति । धवनसमये किमपि न खादति ।।9।। पश्यत भल्लुकमिमं करालम् । नृत्यति थथथै वुफरु करतालम् ।।10।। - सम्पदानन्दमिश्रः रुचिरा - द्वितीयो भागः शब्दाथार्ः लालनगीतम् 12;कद्ध का विहसति? ;खद्ध किम् विकसति? ;गद्ध व्याघ्रः वुफत्रा गजर्ति? ;घद्ध हरिणः किं खादति? ;घद्ध मन्दं कः गच्छति? 3;कद्ध सलिले नौका सेलति। ;खद्ध पुष्पेषु चित्रापतगः डयन्ते। ;गद्ध उष्ट्रः पृष्ठे भारं वहति। ;घद्ध धवनसमये अश्वः किमपि न खादति। ;घद्ध सूयेर् उदिते ध्रणी विहसति। 4ध्रणी विपिने करालम् हरिणः सलिले मन्िदरे रुचिरा - द्वितीयो भागः 5मन्दम् नूतनम् नीचैः स्िनग्ध्म् कठोरः पयार्प्तम् पुरातनम् उच्चैः अपयार्प्तम् क्ष्िाप्रम् 6;कद्ध धवनसमये अश्वः खादति। ;खद्ध उष्ट्रः पृष्ठे भारं न वहति। ;गद्ध सिंहः नीचैः क्रोशति। ;घद्ध पुष्पेषु चित्रापतघõाः डयन्ते। ;घद्ध वने व्याघ्रः गजर्ति। ;चद्ध हरिणः नवघासम् न खादति। 7यथा - चित्रापतघःõ;प्रथमा - बहुवचनेद्ध - चित्रापतघाःõभल्लुकः ;तृतीया - एकवचनेद्ध - उष्ट्रः ;प×चमी - द्विवचनेद्ध - हरिणः ;सप्तमी - बहुवचनेद्ध - व्याघ्रः ;द्वितीया - एकवचनेद्ध - घोटकराजः ;सम्बोध्न - एकवचनेद्ध - 8

>Chap-15_N>
ruchiraBhag2-015

पञ्चदशः पाठः


लालनगीतम्imageedit_1_4074632193



उदिते सूर्ये धरणी विहसति 

पक्षी कूजति कमलं विकसति ।।1।।



नदति मन्दिरे उच्चैर्ढक्का 

सरितः सलिले सेलति नौका ।।2।।

पुष्पे पुष्पे नानारङ्गाः ।

तेषु डयन्ते चित्रपतङ्गाः ।।3।।



वृक्षे वृक्षे नूतनपत्रम् ।

विविधैर्वर्णैर्विभाति चित्रम् ।।4।।

धेनुः प्रातर्यच्छति दुग्धम् ।

शुद्धं स्वच्छं मधुरं स्निग्धम् ।।5।।



गहने विपिने व्याघ्रो गर्जति ।

उच्चैस्तत्र च सिंहः नर्दति ।।6।।

हरिणोऽयं खादति नवघासम् ।

सर्वत्र च पश्यति सविलासम् ।।7।।



उष्ट्रः तुङ्गः मन्दं गच्छति ।

पृष्ठे प्रचुरं भारं निवहति ।।8।।

घोटकराजः क्षिप्रं धावति ।

धावनसमये किमपि न खादति ।।9।।



पश्यत भल्लुकमिमं करालम् ।

नृत्यति थथथै कुरु करतालम् ।।10।।

-सम्पदानन्दमिश्रः

शब्दार्थाः

उदिते
नदति
उच्चैः
ढक्का
सेलति
डयन्ते
चित्रपतङ्गाः
वर्णैः
विभाति
स्निग्धम्
गहने
विपिने 
नर्दति
तुङ्गः
निवहति
क्षिप्रम्
भल्लुकः 
करालम्
करतालम्
-उगने पर, निकलने पर
- आवाज/ध्वनि करता है
- ऊँची आवाज में, जोर से
- नगाड़ा
- डगमगाती है, हिलती डुलती है
 - उड़ते हैं
- तितलियाँ
- रंगो से
- सुशोभित होता है
- मुलायम, चिकना
- घने
- जंगल में
- दहाड़ता है
- ऊँचा
 - ढोता है 
 - जल्दी से, तेजी से
- भालू
- भयानक
- ताली
on the rise
rings
loudly
drum
shakes
fly
butterflies
with colours
shines
soft
dense
in forest
roars
lofty, high
carries
swiftly
bear
ferocious
clapping


Captureexe

1. गीतम् सस्वरं गायत।
2. एकपदेन उत्तरत-

(क) का विहसति?

(ख) किम् विकसति?

(ग) व्याघ्रः कुत्र गर्जति?

(घ) हरिणः किं खादति?

(ङ) मन्दं कः गच्छति?

3. रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत-

(क) सलिले नौका सेलति।

(ख) पुष्पेषु चित्रपतङ्गाः डयन्ते।

(ग) उष्ट्रः पृष्ठे भारं वहति।

(घ) धावनसमये अश्वः किमपि न खादति।

(ङ) सूर्ये उदिते धरणी विहसति।

4. मञ्जूषातः समानार्थकपदानि चित्वा लिखत-

पृथिवी देवालये जले वने मृगः भयङ्करम्

धरणी ....................... विपिने .......................

करालम् ....................... हरिणः .......................

सलिले ....................... मन्दिरे .......................

5. विलोमपदानि मेलयत-

मन्दम् नूतनम्

नीचैः स्निग्धम्

कठोरः पर्याप्तम्

पुरातनम् उच्चैः

अपर्याप्तम् क्षिप्रम्

6. उचितकथनानां समक्षम् ‘आम्’ अनुचितकथनानां समक्षं ‘न’ इति लिखत-

(क) धावनसमये अश्वः खादति।

(ख) उष्ट्रः पृष्ठे भारं न वहति।

(ग) सिंहः नीचैः क्रोशति।

(घ) पुष्पेषु चित्रपतङ्गाः डयन्ते।

(ङ) वने व्याघ्रः गर्जति।

(च) हरिणः नवघासम् न खादति।

7. अधोलिखितानि पदानि निर्देशानुसारं परिवर्तयत-

यथा- चित्रपतङ्गः (प्रथमा-बहुवचने) - चित्रपतङ्गाः

भल्लुकः (तृतीया-एकवचने) - ...................

उष्ट्रः (पञ्चमी-द्विवचने) - ...................

हरिणः (सप्तमी-बहुवचने) - ...................

व्याघ्रः (द्वितीया-एकवचने) - ...................

घोटकराजः (सम्बोधन-एकवचने) - ...................

8. चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषातः पदानि च प्रयुज्य वाक्यानि रचयत-

खगाः विकसन्ति कमलानि उदेति क्रीडन्ति

डयन्ते सूर्यः चित्रपतङ्गाः कूजन्ति बालाः

......................................................................................................

......................................................................................................

......................................................................................................

......................................................................................................

......................................................................................................




RELOAD if chapter isn't visible.